12 IX 1185. Lincz na krwawym cesarzu

Rządy cesarza Andronika były krótkie i naznaczone terrorem. Rozpoczęły się od krwawej masakry na ulicach Konstantynopola, a zakończyły się zlinczowaniem samego monarchy.

LINCZ NA KRWAWYM CESARZU

12 września 1185

 

12 września 1185 roku w Konstantynopolu zlinczowano cesarza bizantyńskiego Andronika I Komnena .

24 września 1180 roku zmarł cesarz bizantyński Manuel I Komnen . Jego następcą został 11-letni syn, Aleksy II Komnen . Urząd regenta objęła wdowa po zmarłym cesarzu, Maria z Antiochii . Mimo, że oficjalnie została zakonnicą to faktycznie była teraz kochanką Aleksego , bratanka Manuela I.

Wywodząca się spośród zachodnich krzyżowców regentka była niepopularna wśród Greków. Obawiając się, że władza w Bizancjum może na stałe trafić w ręce Marii z Antiochii i jej kochanka, stronnicy Aleksego II próbowali wywołać bunt przeciwko regentce. Opozycji przewodzili córka Manuela I i jego pierwszej żony Berthy von Sulzbach , Maria Komnen wraz z mężem Ranieri di Monferrato , choć ten sam był pochodzenia łacińskiego. Maria Komnen uważała się za prawowitą następczynię tronu bizantyńskiego, jako najstarsze dziecko Manuela I.

Na ulicach Konstantynopola doszło do zamieszek. Buntownicy schronili się w świątyni Hagia Sophia. Słabsi liczebnie zdecydowali się przyjąć ofertę amnestii i 2 maja 1182 roku przerwali rebelię. Wtedy to w Konstantynopolu pojawił się kolejny pretendent do tronu, kuzyn Manuela I, Andronik Komnen, który za rządów poprzedniego cesarza był 12 lat więziony, a potem żył na wygnaniu w Haliczu, Damaszku, Bagdadzie i na Kaukazie. O jego pomoc zabiegała wcześniej Maria Komnen.

Przybycie Andronika sprowokowało mieszkańców miasta do eksplozji nienawiści w stosunku do łacinników, kontrolujących gospodarkę państwa. W krwawej masakrze zginęło być może nawet 80 tysięcy osób, głównie weneckich, genueńskich i pizańskich kupców. Zniszczono łacińskie kościoły i szpitale. Nie oszczędzano ani kobiet ani dzieci. Głowa przedstawiciel papieża w Konstantynopolu, kardynała Jana , była ciągnięta po ulicach miasta przyczepiona do psich ogonów. Cztery tysiące ocalałych z masakry sprzedano w niewolę Turkom.

 

Andronik I Komnen (1118-1185),

cesarz bizantyński w latach 1183-1185

Choć sam Andronik nie wykazywał się jakąś wyjątkowo antyłacińską postawą, nie zrobił nic by przerwać masakrę. Jego samego w marszu do Konstantynopola wspierały muzułmańskie kontyngenty. Gdy miasto spłynęło krwią, faktyczna władza spoczęła w rękach właśnie Andronika.

Andronik rozpoczął teraz likwidację wszystkich stojących mu na drodze do samodzielnych rządów. W lipcu 1182 roku otruci zostali Maria Komnen i Ranieri di Monferrato. Następnie Maria z Antiochii została aresztowana, a Aleksy II zmuszony do podpisania wyroku śmierci na matkę. Bezskutecznie próbowała prosić o ratunek swojego szwagra, króla Węgier Belę III . 27 sierpnia 1182 roku Maria z Antiochii została uduszona i pochowana w nieoznaczonym grobie.

Aleksy II, ponownie pod przymusem, 24 września 1183 roku mianował Andronika swoim współcesarzem. Długo już nie pożył. W listopadzie 1183 roku został uduszony na rozkaz Andronika a jego zwłoki wrzucono do morza.

Andronik, teraz samodzielny cesarz, poślubił wdowę po Aleksym II, córkę króla Francji Ludwika VII , Agnieszkę Francuską . Na swego następcę i współcesarza wyznaczył natychmiast jednego z synów, Jana Komnena .

Mimo brutalności i bezwględności, Andronik rozpoczął swe panowanie od szeregu potrzebnych i rozsądnych reform. Oczyścił administrację ze skorumpowanych urzędników i wprowadził rygorystyczne oszczędności. Walcząc z nadużyciami wystąpił też przeciwko arystokracji feudalnej, przedstawiając się jako trybun ludowy i opiekun ubogich. Walkę z możnowładcami prowadził jednak w sposób równie bezwzględny jak walkę o władzę i wkrótce przerodziła się ona w terror. Stopniowo od Andronika odwracali się wszyscy, a on z coraz większym okrucieństwem rozprawiał się z opozycją.

Chaos wewnętrzny negatywnie wpłynął na zdolności obronne państwa.  Bela III zajął szereg ziem bizantyńskich, m.in. Belgrad, Nisz i Sofię. Jednocześnie pod przywództwem żupana Stefana Nemanji dokonało się zjednoczenie ziem serbskich i od 1183 roku połączone wojska serbsko-węgierskie pustoszyły ziemie cesarskie.

Przeciwko rządom Andronika występowali także inni członkowie rodziny Komnenów. Jeden z nich, Izaak , ogłosił się w 1184 roku cesarzem na Cyprze i uniezależnił od Bizancjum, inny schronił się na dworze sycylijskim w Palermo i wzywał do zbrojnej interwencji przeciwko Andronikowi. W 1185 roku Normanowie z Sycylii najechali ziemie cesarstwa, zdobywając Durazzo i Saloniki, gdzie dokonali krwawej zemsty za pogrom łacinników.

 

zlinczowanie Andronika I,

Konstantynopol, 12 września 1185 roku

We wrześniu 1185 roku Andronik zarządził egzekucję wszystkich więźniów i ich rodzin, za rzekomą zdradę i współpracę z najeźdźcami, a sam opuścił Konstantynopol by ruszyć do walki z Sycylijczykami. Wydawało się, że rozwiąże to problem opozycji antycesarskiej.

Jednak otwarty bunt przeciw cesarzowi wybuchł 11 września, gdy jego ludzie próbowali aresztować cesarskiego kuzyna, Izaaka II Angelosa . Izaak zabił wysłannika Andronika, Stefana Hagiochristoforitesa , i schronił się w Hagia Sophia. Wezwał stamtąd do buntu, a sam ogłosił się cesarzem bizantyńskim. Wkrótce rozruchy ogarnęły całe miasto.

Gdy zaalarmowany Andronik powrócił do Konstantynopola, nie był już w stanie zapanować nad wrzeniem. Wraz z Agnieszką Francuską próbował uciec łodzią na drugą stronę Bosforu, lecz został schwytany.

Następnego dnia Izaak II Angelos postanowił wydać znienawidzonego cesarza tłumowi. Andronika przywiązano do słupa, a następnie ucięto mu prawą rękę i wydłubano oczy. Potem wyrwano mu zęby i włosy, a twarz oblano wrzątkiem. W końcu zaciągnięto go na miejski hipodrom, gdzie zawieszono go za nogi między dwoma filarami. Tam zarąbano go mieczami, a ciało rozdarto na kawałki.

Na wieść o wydarzeniach w stolicy, zbuntowali się też żołnierze armii stacjonującej w Tracji i zamordowali współcesarza Jana Komnena. Z masakry ocalała Agnieszka Francuska, która wyszła potem za bizantyńskiego generała Teodora Branasa .

Izaak II Angelos mógł się teraz cieszyć władzą cesarską. Okoliczności jego wyniesienia spowodowały jednak, że nie troszczył się, by opanować samowolę administracji centralnej. Historyk współczesny mówił o nim, że handlował urzędami jak warzywami na targu. Osłabiony kraj musiał teraz sprostać wewnętrznym buntom i obcym interwencjom. Z potęgi Bizancjum czasów Manuela I w przeciągu kilku lat zostało niewiele.  Następne dwie dekady rządów dynastii Angelosów miały doprowadzić do zajęcia Konstantynopola przez rycerzy czwartej krucjaty i upadku Cesarstwa.

środa, 14 września 2011, przemyslaw_kmieciak